۱. سرابیانِ حاضر در دستگاهِ چوپانیان
نیمابدلی شیره جینی
در متون تاریخی مشاهده میشود که در تشکیلات اداری_سیاسی حکومت چوپانیان (۷۳۸-۷۵۸ ه.ق)، سرابیان نقش های کلیدی و مهمی را برعهده داشتند. حضور افراد کاردانی چون سلطانشاه سراوی (سرابی) در دستگاه ملک اشرف چوپانی و اعتماد وی به او، باعث شده بود که سلطنشاه نقش مهمی در استقرار و ثبات حکومت چوپانیان ایفا کند ( حافظ ابرو، ۱۳۸۰: ۲۰۰) و بنا به نوشته ابن بزاز در دیوان استیفای مملکت دست مطلق را داشته باشد. (ابـن بـزاز، ۱۳۷۳: ۱۰۶۱) اما با وجود جایگاه کلیدی سلطانشاه سراوی در دستگاه حکومت، اختلافات سیاسی و برخی اقدامات او (مانند قضیه اتهام مخفی کردن ۳۰۰ خروار پنبه توسط شیخ صدرالدین پسر شیخ صفی الدین اردبیلی که در نهایت اثبات نشد)، باعث شد که شاه چوپانی او را به قلعه النجق نخجوان تبعید و در نهایت دستور قتلش را صادر کند. (ابن بزاز، همان؛ حافظ ابرو، ۱۳۸۰: ۲۲۰) عمادالدین سراوی مستوفی دربار و خواجه دیوان چوپانیان نیز سرنوشتی مشابه سلطانشاه داشت. (قطبی اهری، ۱۹۵۳: ۱۷۰) او که بعد از کشته شدن شیخ حسن کوچک چوپانی، مطیع سلیمان خان شده بود، برای متفرق کردن دشمنان او (یعنی ملک اشرف و امیر سیورغان) به اردوی آنان در قراداغ رفت، اما بعد از ناکام ماندن در ایجاد تفرقه، به دستور ملک اشرف گردنش زده شد. (خواندمیر، ۱۳۸۰، ج۳: ۲۳۴)اما در دستگاه چوپانی، خزانه داری اهمیت فراوانی داشت و امرای آن توجه زیادی به آن داشتند. از خزانه داران آن دوران می توان به خواجه قوام الدین سراوی اشاره کرد که در زمان درگیری های البی و دلوبایزید با ملک اشرف، به دستور او در خزانه را بگشود و مواجب لشگریان را پرداخت کرد. (حافظ ابرو، ۱۳۸۰: ۲۳۸) اما در خصوص سرنوشت او، اینکه آیا همچون آن دو همشهری برجسته و سرشناس دستگاه چوپانیان (سلطانشاه و عمادالدین سراوی) سرنوشتی مشابه یافته باشد یا خیر، اطلاعات دقیقی در دست نیست.
منابع و مأخذ:
حافظ ابرو، عبدالله بن لطفالله. ۱۳۸۰. زبدة التواریخ. ج ۱. با مقدمه، تصحیح و تعلیقات کمال حاج سید جوادی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
ابنبزاز، توکلی بن اسماعیل. ۱۳۷۶. صفوة الصفا. با مقدمه و تصحیح غلامرضا طباطبایی مجد. تهران: زریاب.
قطبی اهری، ابوبکر. ۱۹۵۳ م. تاریخ شیخ اویس. به کوشش وان لون. لاهه. ( همچنین در خصوص جنگ جانی بیک با ملک اشرف آمده: پادشاه [جانی بیک]به اردبیل آمد و از آنجا به سراه [سراب] آمد پیش ایوه [اووه یا همان ایوق] و شرابیان [شربیان] فرود آمد. لشکر ملک اشرف پیش اوجان باستادند. باران با تگرگ ببارید و دو لشکر برابر بایستادند. اشرفیان چون آن کثرت بدیدند زمانی بکوشیدند و روی به هزیمت آوردند و دقدق پی ایشان فرو گرفت. العهدة على الراوى دو سه هزار آدمی به قتل آوردند. ص۷۸)
خواند میر، غیاثالدین بن همامالدین. ۱۳۸۰. حبیبالسیر. ج۳. با مقدمه و تصحیح جلال الدین همایی. تهران: انتشارات خیام.